تاریخچه صنعت کفش در جهان

دسته: گزارش
بدون دیدگاه
پنج‌شنبه - 21 آوریل 2022

کفش نیوز: اولین کفش شناخته شده در جهان، صندل های پوست گوزنی هستند که قدمت آن تقریبا ۷۰۰۰ یا ۸۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است که در غار فورت راک در ایالت ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۳۸ یافت شده است. با این حال دانشمندان معتقدند نوع بشر از حدود ۲۶-۴۰ هزار سال پیش ابزاری برای محافظت از پا ابداع کرده اند.

وقتی به تاریخ کفش می نگریم بنا بر شواهد تاریخی بیشتر هزاره اول زندگی بشر به شکل پا برهنه سپری شده است. در طول این بازه زمانی کسی نمی داند که اولین ایده ساخت محافظ برای پا به ذهن چه کسی خطور کرد. بر اساس احتمالات اولین نوع کفش از برگ درختان و یا پوست جانواران بوده به گونه ای که آن را به دور پا می پیچیدن. پس از گذشت سال ها از اختراع کفش با برگ درختان و پوست جانوران نوبت به ظهور صندل رسید که از مخترع آن نامی ثبت نشده و ناشناخته است. پس از گذشت چندین سال دگر نوبت به ظهور چکمه رسید. بنا بر گزارشات تاریخی بیشتر نزد شکارچیان، اشراف زادگان و سربازان که رهسپار جنگ بودند، رونق داشت.
ابتدایی ترین نوع چکمه نه دارای تخته بوده و نه دارای پاشنه و با سرد شدن هوا داخل آن نیز سرد می گشت، بنا بر گزارشات هنگامی که باران یا برف می بارید مردمان آن زمان زیر چکمه هایشان تخته می بستند و در مدت زمان نه چندان طولانی تخته و چکمه با هم یکی شدند و نمونه اولیه پاپوش امروزی بوجود آمد.
قدیمی‌ترین کفش چرمی جهان متعلق به آذربایجان و شهر تبریز با قدمت تاریخی ۵ هزار و ۵۰۰ سال است که هم‌اکنون در موزه ارمنستان نگهداری می‌شود. این کفش در سال ۲۰۰۸ در مجتمع غار Areni-1 در مرز ایران، ارمنستان و آذربایجان یافت شد. این کفش قدیمی ساخته شده از یک تکه چرم گاوی است که با بند چرمی در امتداد درزها در قسمت جلویی و پشتی پوشانده شده است. ولی با توجه به اینکه کشور ارمنستان نه در قدیم و نه در حال حاضر تولید کفش نداشته است، و از طرفی در حالی که تبریزیان اولین کسانی بودند که در طول تاریخ برای خود کفش دوختند، به نظر کارشناسان، محتمل می‌آید که این کفش متعلق به تبریز قدیم بوده است.
علی رغم درخواست رسمی ایران، دولت ارمنستان این کفش را تحویل نمی‌دهد. از آنجایی که این کفش یک تاریخچه و پیشینه است، اگر این کفش در ایران قرار داشته باشد، با توجه به پیشینه تاریخی و اصالت کفش در ایران و تبریز به راحتی و خیلی سریع به نام ایران و تبریز ثبت می شود. اما در ارمنستان با توجه به عدم سبقه تاریخی این کفش به عنوان یک اثر ملی قابل ثبت جهانی ندارد.
همچنین کفش معروف مومیایی یخچال اتزی حدود۵۳۰۰ سال قدمت دارد و این کفش به طرز حیرت انگیزی پیچیده بود که رویه کفش (قسمت بیرونی) از پوست گوزن ساخته شده بود که جهت موی آن رو به بیرون است و به عنوان محافظ در برابر رطوبت و کف آن از پوست خرس ساخته شده است که جهت موی آن رو به داخل است و دارای خواص عالی نگهداری گرمایی است.

تاریخچه کفش در ایران
البته با بررسی تاریخ تمدن و مدنیت ایران مشخص می شود که اولین قومی که در ایران ردی از کفش های خود به جا نهاده است، مادها هستند. کفش هایی از جنس چرم به همراه بندهایی که به ساق پا بسته می شده و اجازه راهپیمایی آسان را فراهم می کرده است. بعد از مادها هم هخامنشیان از کفش استفاده می کردند. کسانی که در تاریخ از توجه شان به لباس و اجزای آن حکایت ها گفته اند. آنها در مورد کفش هم نظری مانند لباس داشتند و شاید به جرات بتوان گفت این گروه بودند که آمدند و میان کفش ثروتمندان و فقرا حد و مرزی مشخص کردند.
رنگ کفش ها نیز در دولت‌های مختلف، حکایت از جایگاه و مرتبه اجتماعی افراد داشت. بعنوان مثال کفش های شاهان هخامنشی که تصویری از آنها در تخت جمشید دیده می شود به رنگ قرمز است. در حالیکه کماندارانی که در معماری های خشتی – لعابی شوش دیده می شوند کفش هایی زرد رنگ به پا دارند. این بدان معناست که در واقع از دیرباز ، نوع کفش ها معرف جایگاه اجتماعی افراد بوده است .
این آثار نشان می دهد که ایرانیان از دیرباز مردمانی متمدن و پیشرفته بوده اند و به پوشش خود اهمیت ویژه ای داشته اند و در حال حاضر هم ایرانیان مردمانی خوش پوش هستند و صنعت کفش ایران در سالهای اخیر در سایه اهمیت مردم به پیشرفت های خوبی دست یافته است.
صنعت چرم و پوست به گواه تاریخ سابقه ای پیش از ورود آریایی ها به ایران داشته و هم اکنون تبریز به عنوان نخستین شهر کشور در پرداخت صنعتی به این مقوله صاحب آوازه ای جهانی در زمینه تولید چرم و کفش بوده است.

تاریخ صنعت کفش تبریز
به گفته برخی تاریخ نگاران و برخی کتب، آغاز فعالیت رسمی صنعت کفش و تاریخچه کفش در تبریز به حوالی سال های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۰ باز می گردد اما به گفته برخی ها هم آغاز فعالیت صنعت کفش در تبریز و استان آذربایجان شرقی به سال ۱۳۰۸ بازمی گردد که البته در دومین سفر جهانگرد ونیزی معروف، مارکوپولو به رونق تجارت چرم و کفش اشاره شده است که این سفر از سال ۱۲۷۰ میلادی آغاز و تا ۱۲۹۲ ادامه داشت وی در این سفر به فلسطین، چین، ترکستان و ایران رفته است و در سفرنامه خودش به رونق و شکوه بازار تبریز اشاره می نویسد: « تبریز مرکز داد و ستد انواع ادویه، ابریشم گیلان و چین، سنگ‌های قیمتی مانند یاقوت، کهربا و اجناس طلا و نقره، پوست، چرم و کفش و … بوده است.»
در دوران قاجار بازارهای شهر تبریز بعنوان بزرگترین بازارهای جهان خودنمایی می کرد که وجود این بازار خود زمینه ای برای شکل گیری و رونق صنعت کفش شد. صنعت کفش بواسطه وجود کارگاه های سنتی تولید چرم در تبریز پا گرفت به گونه ای که در اواخر دوره قاجار نخستین کارخانه های چرمسازی ایران در تبریز و به پشتوانه ی آن بزرگترین کارخانه چرم ایران در سال ۱۳۱۰ هجری در تبریز تاسیس و شروع به کار کرد در دهه های اخیر صنعت کفش در تبریز همگام با تحولات در جوامع صنعتی و سوق دادن به سوی ماشینی شدن و استفاده از مواد مصنوعی بعنوان یک ضرورت وارد میدان استفاده از فناوری جدید برای تولید کفش شده است. با گذشت سالها و مدرن شدن صنعت کفش همینطور که در بازار بزرگ تبریز قدم می زنید در گوشه و کنار بازار صدای چکش و هنرنمایی صنعتگران کفش دست دوز به گوش می رسد.
وجود کارخانه های تولید چرم و کارگاه های تولید سنتی کفش در تبریز آوازه این کفش را در جهان هرچه بیشتر نمایان می کند به گونه ای که تبریز بعنوان بزرگترین تولید کننده و صادر کننده کفش در خاورمیانه شناخته می شود که این شهرت در ایران نیز جایگاه خود را پیدا می کند و هم اکنون ۶۰ درصد کفش کشور در تبریز تولید می گردد.
کفش و چرم تبریز از پیشینیه‌ای غنی و آوازه‌ای بلند برخوردار است، در حال حاضر تولید کنندگان بنامی در شهر تبریز اقدام به تولید کفش‌های تمام چرم می‌کنند که نام و آوازه‌ای جهانی برای خود و تبریز به ارمغان آورده‌اند. به جرأت می‌توان مدعی شد که چرم و کفش تبریز، برندی آشنا برای بسیاری از ایرانیان است، نقطه قوت کفش تبریز توجه به کیفیت ممتاز آن است، چرا که پیشکسوتان این عرصه معتقدند کیفیت حرف اول را در تولید محصولات‌مان دارد. شهر تبریز به دلیل قدمت صنعت پوست و چرم بویژه در یکصد سال اخیر، مهد این صنعت در کشور به شمار می آید .
حدود۵۰ سال است که کفشدوزی کم کم از حالت سنتی خارج و به ماشینی شدن قدم گذاشته است ولی هنوز افراد زیادی در ایران و خارج از کشور هستندکه علاقمند به خرید و استفاده از کفش های دست دوز هنرمندان تبریزی هستند .

اولین موزه در ایران و هفتمین موزه کفش در جهان متعلق به تبریز
موزه کفش ایران در ۱۴ مهر ماه سال ۱۳۹۴ در تبریز فعالیت خود را آغاز کرده است که این موزه اولین موزه کفش در ایران و هفتمین موزه کفش در جهان است، موزه کفش تبریز که در بخش زیرزمینی عمارت شهرداری تبریز واقع شده، علاوه بر ۲۰۰ نوع کفش از اقوام و دوره‌های مختلف ایران و جهان، لوازم و تجهیزات کفاشی نیز جمع ‌آوری و در معرض نمایش گذاشته است.
همچنین، از جمله روش‌هایی که به وسیله آن می‌توان قدمت کفش‌ها را مشخص کرد، استناد به عکس‌ها و کتب قدیمی است که سرنخی از دوره تاریخی کفش‌های مورد نظر را به دست بدهند. در حال حاضر ۲۰۰ جفت کفش و قطعات وسایل و تجهیزات کفاشی در موزه نگهداری می‌شود. قدیمی‌ترین آن‌ها، یک قطعه چرم بوفالو متعلق به ۴۵۰ سال پیش است که با مواد روغنی و به شیوه سنتی فرآوری شده است.

گردآورننده: عین اله حسین زاده:محقق و پژوهشگر چرم و کفش تبریز


نوشته شده توسط:خبرگزاری کفش نیوز - 165 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
برچسب ها:
دیدگاه ها