صنعت چرم و کفش همدان، قدمتی ۱۰۰ ساله دارد

چرمی که از پوست گاومیش تولید می شود به « چرم قرمز » معروف است که سراجان از آن کمربند، کیف، جافشنگی، جاخشابی، زین چهارپایان و … می سازند و این اقلام تولیدی از چرم قرمز هم مختص همدان بوده و در سایر شهرهای کشور نیست و اگر هم باشد، بسیار کم است، البته در شهر تبریز هم چندین واحد تولیدی سراجی که در تولید کمربند، کیف، جافشنگی، جاخشابی، زین چهارپایان هستند، وجود دارد.
کفش مردانه همدان از شهرت بسیاری برخوردار بوده و به عنوان کفش « چرمی چهار لایه » معروف بود که البته تولید این نوع کفش ۴۰ سال پیش رونق داشت و الان از بین رفته و تولیدش در حد چند جفت است که این نوع کفش دست دوز و کف، رویه، آستاری و زیره اش همه از چرم بود و با میخ به همدیگر وصل می شدند و همچنین نوعی کفش هم که بیشتر کاربردش برای استفاده کارگران ساختمانی، کشاورزان و کارگران معدن کاربرد داشت و حسن اش هم دوام بسیار زیادش محسوب می شد، «کفش رزینی » بود که دیگر تولید نمی شود.
واحدهای چرم، کفش و کیف و سراجان در بازار همدان قرار گرفته اند که بازار را به چند بخش تقسیم نموده اند، کفاشخانه بزرگ که تولیدکنندگان کفش قرار دارند و کفاشخانه کوچک که فروشندگان و بنکداران کفش در فروش فعالیت دارند و بازار سراجان که تولیدکنندگان کمربند، کیف، کیف موبایل، دستبد مچی، زین و خلعت و افسار اسب، جا خشاب و فشنگ و … در آن قرار گرفته اند و دباغخانه که فروشندگان چرم و منسوجات چرمی هستند.
در حال حاضر صنعت چرم و کفش همدان با آن سابقه درخشان و گذشته دیرینه، همانند سایر شهرهای کشور با مشکلات مختلفی دست به گریبانگیر است.
در کنار تولید کفش های دست دوز چرمی که عمدتا در کفش زنانه می باشد، کفش تزریقی نیز در این شهر رواج یافته و کفش های با برندهای «سیما »، « پوما»، « البرز » و« رومیکا » و « رامینا » و … تولید و عرضه شده که در مدل و طراحی توانسته اند خود را به کفش های تبریز برسانند.
در حال حاضر در شهر همدان بیش از ۳۹۰ واحد صنفی کیف و کفش و سراجی وجود دارد و ۵۲ واحد چرمی که در تولید منسوجات چرمی و صنایع دستی فعال هستند و از سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مجوز فعالیت دارند و تنها ۲۰ درصد از فعالان چرم عضو اتحادیه هستند، ولی به نوعی با اتحادیه نیز در ارتباط هستند و در کل بیش از ۱۰ هزار نفر به طور مستقیم و غیرمستقیم در صنعت چرم، کیف، کفش و سراجی مشغول به کار هستند.
اکثر تولیدی های کفش در همدان، واحدهای تولیدی کوچک هستند که اکثرا در بافت قدیمی و تاریخی بازار همدان متمرکز شده اند و چندین واحد نسبتا بزرگ نیز در اطراف شهر پراکنده شده اند.
به دلیل مشکلات عدیده ای که همه صنعت چرم کشور را فرا گرفته است و از سویی رغبت تولیدکنندگان به استفاده از چرم مصنوعی، به جزء چند واحد تولیدی که فقط چرم قرمز تولید می کنند، اکثر کارخانه های چرمشهر همدان تعطیل شده اند.
بسیاری از مردم فکر می کنند که صنعت چرم فقط مختص یک شهر خاص می باشد و شاید اگر بشنوند که شهر همدان نیز از پیشگامان صنعت چرم در کشور بوده و اولین واحدهای تولیدی چرم در این شهر راه اندازی شده است، تعجب کرده و باور نکنند.
البته حق با آنها و همه است زیرا متاسفانه در سایه عدم معرفی پتانسیل این شهر در صنعت چرم، این امر در ۱۰۰ سال اخیر ناشناخته مانده است. صنعت چرم در همدان به عنوان یکی از صنایع قدیمی در سال ۱۳۰۹با احداث کارخانه « چرم شبرویی » توسط یک مهندس آلمانی شروع به فعالیت نمود که در زمان خود بیش از ۵۰۰ نفر کارگر داشته و در محل کنونی دانشگاه بوعلی سینا (دانشکده کشاورزی) همدان واقع شده بود که تولیدات چرم این کارخانه به شهرهای مختلف کشور عرضه و حتی به کشورهای خارجی نیز صادرات داشت.
در این کارخانه یک ژنراتور برقی بود که کل برق منطقه از آن تامین و توسط مهندس آلمانی ساخته شده بود.
بعد از ۳۰ سال فعالیت مستقیم مهندس آلمانی و راه اندازی کامل، ایشان کارخانه را به شخصی به نام « ارباب اردشیر » واگذار و با نظارت خودش این کارخانه به فعالیتش ادامه می دهد.
ارباب اردشیر نیز کارخانه را توسعه و جهت رفاه حال کارگران خانه های سازمانی در کنار کارخانه احداث می کند و برخی از کارگران نیز بعد از ۳۰ سال فعالیت در امر تولید چرم، بازنشسته می شوند و کارخانه در اوج فعالیت خود کم کم شروع به صادرات چرم می کند و مدیریت کارخانه با نظارت مهندس می خواست شروع به تولید چرم ورنی صادراتی نماید که انقلاب به وقوع می پیوندد و کارخانه تعطیل می شود و « ارباب اردشیر » نیز با همت والای خود بیش از ۲۰سال کارخانه را اداره می کند و با وقوع انقلاب مجبور می شود کارخانه را تعطیل نماید.
بعد از انقلاب، متاسفانه توجهی جدی برای راه اندازی مجدد این کارخانه نمی شود و تمامی دستگاهها و ماشین آلات خاک خورده و فرسوده می شوند.
بعد از گذشت مدتها، سرانجام این کارخانه به دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا تبدیل می شود و هیچ اثری از آن کارخانه عظیم که روزی به عنوان یک کارخانه موفق در امر تولید چرم بود، نمی ماند.
مهندس آلمانی همان طراح و معمار میدان امام همدان است که ۶ خروجی دارد و در کشور اولین است و لنگه آن در مسکو قرار دارد.
کارخانه چرم همدان به عنوان اولین کارخانه چرمسازی در منطقه نیازمند توجه سازمان گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی همدان و شهرداری این شهر می باشد.